eileider problemen

De eileiders spelen een cruciale rol in het vrouwelijke voortplantingsproces, waarbij ze met hun vele trilhaartjes functioneren als de verbindingsweg tussen de eierstokken en de baarmoeder. Daarnaast vormen ze een gunstig klimaat voor de zaadcellen. Eileiders met littekenvorming of afgesloten eileiders kunnen verhinderen dat de eicel de baarmoeder bereikt en dat het sperma de eicel bereikt. Afsluitingen in de eileiders worden meestal veroorzaakt door infecties met seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA’s), littekenvorming als gevolg van bekkenchirurgie, ontstekingen in het kleine bekken (Pelvic Inflammatory Disease - PID) of endometriose. Als slechts één eileider is geblokkeerd kan het nog steeds mogelijk zijn om zwanger te worden. Een gedeeltelijk afgesloten eileider kan ook de kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap vergroten doordat dit het transport van een bevrucht eitje naar de baarmoeder kan verhinderen.

naar boven

endometriose

De bekleding van de baarmoeder wordt het endometrium-of baarmoederslijmvlies genoemd. Endometriose verwijst naar de groei van dit weefsel buiten de baarmoeder, zoals in of op de eierstokken, de eileiders, de blaas of de darmen. Dit weefsel ondergaat echter ook buiten de baarmoeder dezelfde cyclische veranderingen. Op andere plaatsen kan het bloed echter het lichaam niet via de schede verlaten. Endometriose kan daarom pijnlijke, zware menstruaties alsmede pijn tijdens de gemeenschap veroorzaken, maar kan ook geheel zonder symptomen voorkomen. Een milde endometriose heeft nauwelijks effect op de vruchtbaarheid. Bij meer ernstige vormen kunnen verklevingen en littekenvorming optreden, wat wel degelijk een nadelig effect heeft op de vruchtbaarheid. De meest algemeen aanvaarde (maar niet bewezen) theorie voor de oorzaak ervan is dat menstruatiebloed door de eileiders stroomt in plaats van naar beneden door de vagina.

Endometriose kan de kans op zwangerschap op diverse manieren verminderen:

• Op de eileiders, de buitenkant van de baarmoeder of de eierstokken kan weefselgroei optreden. Dit weefsel kan een blokkade of vervormingen veroorzaken.
• Als er endometriose in de eierstok zelf zit, kan dit met bloed gevulde blaasjes vormen (zogenaamde chocoladecystes). Dit kan de groei van eiblaasjes verhinderen.
• Het weefsel kan stoffen afscheiden die de kansen van de eicel om bevrucht te raken verminderen. Een minimale hoeveelheid overdadig endometriaal weefsel kan de kans op bevruchting verminderen, maar hoeft deze niet noodzakelijkerwijze te uit te sluiten.
• Er is een onbewezen theorie dat er een afweer reactie (immunorespons) kan optreden. Cellen die vrijkomen bij een afweerreactie op de aanwezigheid van overdadig endometrium (macrofagen) kunnen volgens deze theorie eicellen, sperma of embryo’s vernietigen.

naar boven

verklevingen

Verklevingen en littekenvorming worden meestal veroorzaakt door ontstekingen in de buik. Daarnaast vormen endometriose en chirurgie een risico.

De meest algemene ontstekingen in de buik zijn blindedarmontsteking en dikkedarmontsteking. Deze kunnen een ontsteking van de buikholte veroorzaken, die van invloed kan zijn op bijvoorbeeld de eileiders en kan leiden tot littekenvorming en blokkades. Daarnaast kan chirurgie van de buikholte littekenvorming en verklevingen veroorzaken.

Door littekenvorming of verklevingen van de eierstokken kunnen de eicellen opgesloten raken in de eierstok. Littekenvorming van de eierstokken kan worden veroorzaakt door PID. PID verwijst naar elke infectie van de bekkenorganen. Onbehandelde PID kan leiden tot onvruchtbaarheid. PID kan worden veroorzaakt door de aanwezigheid van externe bacteriën. Daarnaast kunnen verklevingen veroorzaakt worden door andere infecties, endometriose of chirurgie. Wanneer als gevolg van littekenvorming de eierstokken veranderd zijn van positie, kan het voor de fimbria (de vingerachtige uitsteeksels aan het uiteinde van de eileiders) moeilijk zijn om de eicellen na de eisprong op te vangen en in de eileiders te brengen. De medische term voor verkleving is “adhesie”. Adhesie speelt mogelijk een rol bij 25% van de oorzaken van vrouwelijke onvruchtbaarheid.

Eierstokken met PCO hebben soms een verdikte buitenlaag of kapsel dat kan verhinderen dat de eicel kan vrijkomen.

naar boven

afwijkend baarmoederhalsslijm

Normaal baarmoederhalsslijm is een essentiele voorwaarde voor een succesvolle bevruchting. Veel vrouwen merken tijdens de menstruatiecyclus een verandering in de consistentie van hun baarmoederhalsslijm. Rond de ovulatie is het baarmoederhalsslijm helder en dun, zodat het sperma gemakkelijker de baarmoeder kan bereiken. Buiten de vruchtbare periode werkt dit slijm juist als een barriere en is het taai en zuurder. In een zuur milieu kunnen de zaadcellen niet overleven, maar dit biedt tevens bescherming tegen opstijgende infecties.

Afwijkend baarmoederhalsslijm kan voorkomen in de vormen:

• Het baarmoederhalsslijm is ook tijdens de ovulatie te dik, zodat het sperma er niet doorheen kan zwemmen.
• De baarmoederhalsklieren produceren niet genoeg slijm.
• Het slijm is ook tijdens de ovulatie te zuur zodat de zaadcellen niet meer levensvatbaar zijn.

In sommige gevallen zijn door een infectie of chirurgische behandeling de klieren die de baarmoederhalsafscheiding produceren beschadigd, wat uiteindelijk kan leiden tot afwijkingen in het slijm. Het gebruik van sommige hormonen (bijvoorbeeld het medicijn clomifeencitraat) kan ook negatief van invloed zijn op de samenstelling van het baarmoederhalsslijm.

naar boven

het afweersysteem

Stoornissen in de afweer van een vrouw worden soms ook genoemd als een mogelijk bijdrage aan een verminderde vruchtbaarheid. Er zijn echter geen harde bewijzen voor en het blijft hier enkel bij een theorie. Normaal gesproken zijn sperma en embryo’s de enige twee “vreemde lichamen” die niet worden aangevallen door het vrouwelijke afweersysteem (immuunsysteem). Het immuunsysteem beschouwt het embryo als lichaamseigen, waarbij het effectief in quarantaine wordt gezet in de baarmoeder en tegen aanvallen wordt beschermd. Volgens een niet bewezen theorie is het echter zo dat het immuunsysteem van sommige vrouwen heel anders functioneert en het sperma of embryo aanvalt als ware het een binnendringende cel.

naar boven

baarmoederafwijkingen

Afwijkingen in de vorm of plaats van de baarmoeder zullen zeer waarschijnlijk bevruchting niet verhinderen, maar kunnen soms wel verhinderen dat een embryo kan innestelen of dat de zwangerschap wordt voldragen. Bij sommige vrouwen wordt de foutieve diagnose gesteld dat ze onvruchtbaar zijn, terwijl hun baarmoeder afwijkingen vertoont. Dochters van vrouwen die het antimiskraammedicijn diethylstilbestrol (DES) hebben geslikt hebben een verhoogde kans op aangeboren aandoeningen van de baarmoeder en baarmoedermond. Deze vrouwen hebben vaak een verhoogde kans op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, op een spontane miskraam of vroeggeboorte.

Voorbeelden van afwijkingen van de baarmoeder:

• Vleesbomen - (myomen) Dit zijn goedaardige knobbels die zich vormen op of in de baarmoederwand).Ook kunnen ze gesteeld zijn (poliepen). Met name poliepen in de baarmoederholte kunnen de innesteling of gezonde ontwikkeling van het embryo verhinderen.
• Verklevingen - Verkleving (adhesie) van de binnenzijde van de baarmoeder kan optreden na baarmoederchirurgie, curretage of, zeldzamer, na een infectie. De meest gevreesde is het Syndroom van Asherman.
• Aangeboren vormafwijkingen - Er zijn meerdere variaties bekend. De baarmoeder kan bijvoorbeeld een dubbele hoorn hebben of een tussenschot. Deze vormafwijkingen hebben meestal niet zozeer invloed op de vruchtbaarheid, maar wel komen vroeggeboortes en stuitliggingen vaker voor.
• Aanwezigheid op een abnormale plaats - De baarmoeder kan in het vaginale kanaal zakken (prolapsus).

naar boven